52 weken: 19 / Een dag uit het leven van een bibliotheekmedewerker

Ochtend

Het weer nodigde uit om met de fiets naar het werk te gaan, maar eenmaal in Mechelen aangekomen stikte ik van de dorst. Net voorbij treinstation Nekkerspoel zag ik een gloednieuwe nachtwinkel die blijkbaar al van ’s morgens vroeg geopend was en ik stapte naar binnen. Alles blonk. Alles rook naar liefde en javel. Achter de winkeltoog stond een man nog wat artikelen recht te zetten. Hij was gedrongen en had gelijkmatige Oosterse gelaatstrekken. Maar van waar precies was hij toch afkomstig? Turkmenistan? Oezbekistan? Afghanistan? 

Klaar om mijn flesje water af te rekenen stond ik aan de kassa en in het gezicht van een man die ik nog nooit had gezien herkende ik plots het gezicht van een jongen uit de klas van de lagere school van mijn dochter. 

‘Dit flesje water graag. En mag ik u eens een vreemde vraag stellen? Zat uw zoon vroeger op de Steinerschool?’

Ook mensen met een serene uitstraling kunnen verbaasd kijken, maar hij bevestigde mijn vermoeden. Een van de slimste kinderen uit de klas van Zoé was B. – de zoon van Afghaanse vluchtelingen. De jongen die als kleuter opgroeide in een land waar al ruim drieduizend jaar oorlogen worden uitgevochten, paste zich moeiteloos aan aan de geplogenheden van een land waar al tweehonderd jaar een taalstrijd woedt. Enkele jaren geleden werd ik in een andere winkel aan het hoofdstation van Mechelen hoffelijk door B. geholpen en ook nu knikte de vader bevestigend. 

‘Deze winkel is pas sinds vandaag open en ik ga hier vanaf nu staan. Maar mijn vrouw en zoon blijven in onze andere zaak werken.’

Je zag de trots in zijn ogen. Van een klein gehucht in een onherbergzaam land naar de eigenaar van twee winkels in een van de mooiste provinciesteden van Europa.

Voormiddag

In de bib stond een tienermeisje wat aarzelend te dralen aan de onthaalbalie. Ze was een moslima. Gesluierd. Vroom in het diepst van mijn gedachten. Tot mijn niet geringe verrassing wilde ze een boek uit een reeks met zeer pikante erotische verhalen uitlenen en ik moest haar daarbij helpen. Verder vroeg ze me om het e-mailadres van haar moeder te wissen en dat te vervangen door dat van haar. 

‘Dit is een heel populaire reeks, zeker bij jongeren’, probeerde ik haar op haar gemak te stellen, want ik herinnerde me mijn eigen schaamte nog toen ik als tiener in videotheken op het punt stond stomende films uit te lenen. 

‘Dat begrijp ik maar al te goed,’ antwoordde ze met de wijsheid van een tienermeisje dat op het punt staat om een vrouw van de wereld te worden.

Middag

Er zijn mensen die je onmogelijk met hun voornaam kunt aanspreken. Mevrouw M. is er zo een van. Een gepensioneerde historica van 91 met een uitmuntende smaak in literatuur en de vista voor de betere haute couture van een diva. Ze dendert door de bib met een rollator en het is nooit helemaal duidelijk of zij de rollator ondersteunt of de rollator haar. Het lijkt wel of het woord pezig speciaal voor haar is uitgevonden. Trots kwam ze me vertellen dat ze alweer wat was aangekomen en ondertussen al 35 kilo weegt. Desondanks kwam het woord patapoef niet spontaan in me op. Hoewel zeer verschillend doet mevrouw M. me aan mijn moeder denken. Beide dames zijn brouwersdochters. In Leuven gestudeerd. Perfect meertalig. Helder van geest. Kortom: kranige negentigers. Ik had net aan mijn moeder het boek Kolhoz van Emmanuel Carrère uitgeleend en ze was erin beginnen lezen en ze vond het fantastisch. Erop vertrouwend dat hun smaken overeenstemmen raadde ik het ook aan mevrouw M. aan en die leende het onmiddellijk uit.

Avond

Over Emmanuel Carrère gesproken: de grote Engelse schrijver Geoff Dyer kwam naar het STUK in Leuven waar hij als voorprogramma van het concert van het Australische jazztrio The Necks over zijn jazzboek But Beautiful zou spreken. The Necks zijn trouwens Dyers favoriete band en hij was maar wat trots dat hij het podium met hen mocht delen, zij het niet op hetzelfde moment. Tijdens het concert was er niemand zo hard met zijn hoofd op het ritme van de muziek aan het meeknikken dan Dyer. Ik moet zeggen dat ook ik in de ban geraakte van hun bezwerende, geïmproviseerde nummers die regelmatig een uur of langer duren. De interviewer van dienst was de schrijver Colin Walsh die in een kleurrijk Iers accent uitstekende vragen stelde. Je voelde dat Walsh ook een fan van Dyer was, maar zijn bewondering voor de schrijver stond een diepgaand interview niet in de weg. Tijdens het gesprek had ik voortdurend het gevoel: God bestaat en Zijn naam is Geoff. Stijlvol gekleed, prachtig Engels, onderkoelde humor, bijna even pezig als mevrouw M. Mocht ik het al niet zijn, dan zou ik later op die manier oud willen worden. 

Hoewel de Nederlandse vertaling bij uitgeverij Tristan pas nu is verschenen is het boek net geen veertig jaar oud en Dyer vertelde dat het hem ‘in my senile old age’ aan zelfvertrouwen zou ontbreken om But Beautiful in de stijl te schrijven waarin het oorspronkelijk geschreven was. Hij is niet meer behept met de Sturm und Drang van de jonge dertiger die de literaire hemel wil bestormen. Het vuur om het beste jazzboek aller tijden te schrijven is geblust.

Na afloop liet ik mijn exemplaar ondertekenen en vertelde ik Dyer dat hij samen met David Sedaris en Emmanuel Carrère mijn favoriete nog levende schrijver is.

‘Oh, have you seen the picture of me and Emmanuel that I shared on Instagram?’

‘Of course. The strange thing is that both your latest books, although completely different, are about the same topic: the death of your parents. You and Emmanuel are also exactly the same age: pushing seventy.’

Als een blozend tienermeisje dat voor het eerst haar idool ontmoet, vroeg ik of ik een selfie met hem mocht maken. Colin Walsh zette hoffelijk een stap opzij en Geoff en ik keken glimlachend in de lens. Oprukkende rimpels, grijze haren, vermoeide ogen met ergens diep verscholen nog een jeugdige twinkeling.

Dyer bekeek het resultaat en zei: ‘Lately I seem to be surrounded by older men.’

52 weken: 18 / Kruispunt

‘Snap je?’

‘Dat vraag je me nu altijd als je iets heel eenvoudigs hebt uitgelegd. Maar nooit nadat je iets complex hebt verteld, want dan snap je het zelf niet.’

Na drieëndertig jaar krijg je soms dit soort woordenwisselingen. Maar ondanks opflakkeringen van misnoegdheid die ons tijdens de reis, waarin we de hele tijd tot elkaars gezelschap veroordeeld waren, sporadisch overvielen waren we beiden weg van Engeland. Ik was al een anglofiel en Jolanda werd het, zeker toen een gids voor het begin van een stadstoer verkondigde: ’The beautiful people go with Owen and I’ll take this ugly bunch.’ Nadat we tien dagen lang de kustlijn hadden gevolgd, hielden we halt in Bristol en het is daar dat de zon besloot om voor het eerst door de wolken te breken. Bristol heeft alles: het ligt aan de brede rivier Avon (Keltisch voor rivier – dus aan de rivier rivier), overal reiken machtige heuvels hemelwaarts en die heuvels zijn volgebouwd met parken en statige herenhuizen, want eeuwenlang was het een welvarende handelsstad. Tegenwoordig is het een bruisende studentenstad met florerende techbedrijven en een artistieke ziel. Zo woonde en doceerde de geniale fotograaf Martin Parr er – heeft er iemand ooit een scherper oog gehad om de verknipte ziel van silly Englishness vast te leggen? -, en bracht het kunstenaars als Banksy, Massive Attack en Portishead voort.

Het zijn vaak kleine beslissingen die een reis onvergetelijk maken. De basisingrediënten moeten natuurlijk aanwezig zijn en die waren er. Het eten in Engeland was verbluffend lekker, de mensen voorkomend, de natuur, parken en kastelen indrukwekkend en de badplaatsen die we aandeden getuigden van een groots verleden en knipoogden, na jaren van inertie en verval, eindelijk opnieuw naar een om de hoek glorende toekomst waarin negentiende eeuwse grandeur en hedendaags anarchisme tot een onweerstaanbare cocktail zullen gebrouwen worden. Wandelend door Clifton Village, een residentiële wijk in Bristol, zag ik een aankondiging voor een improvisatieavond en ik overtuigde Jolanda om mee te gaan. 

De gevel van het Bristol Improv Theatre zag er statig uit, maar het was in de kelder te doen en die leek op een vergeten bunker uit het voormalige Oostblok. De sfeer en de inrichting was studentikoos. Er waren niet eens slingers om op te hangen, mocht je al een feest willen organiseren. Een twintigtal jonge mensen, die elkaar overduidelijk kenden want er werd veel gezwaaid, zaten aan ronde tafels te drinken en te keuvelen. We kochten twee tickets,  bestelden gin tonics en de gastvrouw die de avond in goede banen moest leiden vroeg met een namenlijst in de hand of we ook wilden meedoen. Dat wilden we niet. Maar voor de rest deed iedereen in het publiek mee. 

Ik hoopte op een leuke avond, maar het werd iets veel beters. Het werd een avond die, net als de foto’s van Martin Parr, recht naar de Britse ziel ging. Want wat is het de Engelsen gegeven om met drie keer niks een voorstelling bij elkaar te fantaseren die kan wedijveren met de beste sketches van Monty Python. Het stramien was eenvoudig. De gastvrouw las een opdracht voor, riep in alfabetische volgorde mensen uit de zaal op het podium, vroeg aan de aanwezigen om wat kernwoorden te suggereren en vanaf dan gaf ze de vrije baan aan de verbeelding. Het was wonderlijk. Het was verbluffend hoe wild en toch beheerst de improvisatieacteurs hun weg in de algehele chaos vonden. Op elk kruispunt sloegen ze een andere zijweg in zonder ooit de eindbestemming uit het oog te verliezen. Hét hoogtepunt was de finale van het uitladen van de vaatwasser op de Olympische Spelen voor huishoudelijke taken tussen Ierland en de Verenigde Staten. Twee acteurs moesten in slow motion geconcentreerd uitbeelden dat ze zich van hun taak kweten en twee andere acteurs becommentarieerden ondertussen het spektakel. Die deden dat zo plechtig, vindingrijk en op de juiste momenten met overslaand enthousiasme dat het leek alsof we echt naar hoogst belangrijk sportevenement op de BBC aan het kijken waren. 

Voor de avond begon kwam er een jonge vrouw met twee drankjes aan onze tafel zitten en daarom veronderstelde ik ze elk moment zou vervoegd worden door haar vriend. Maar nadat ze ook van het tweede glas was beginnen drinken besefte ik dat die vriend nooit zou komen. Ze was alleen. Ze was op een onopvallende manier aantrekkelijk en had een vinnige, intelligente uitstraling.  

‘Ik kom uit Londen, maar woon sinds meer dan een jaar in Bristol waar ik in de sociale zorg werk. Het is de eerste keer sinds ik naar hier ben verhuisd dat ik ergens naartoe ga. Te lang ben ik in mijn comfortabele cocon van werken, eten en slapen blijven hangen. Want ik ben eenendertig en nog steeds singel en ik heb mezelf echt moed ingesproken en verplicht om meer naar buiten te gaan en mijn wereld te vergroten. Wat een toeval dat ik jullie hier tref, want ik kom net terug van een huwelijksfeest in België. In mijn sector werken bijna uitsluitend vrouwen en ik wil eindelijk de juiste man ontmoeten om een relatie mee te beginnen en samen een toekomst mee op te bouwen.’

‘Mijn vrouw was eenendertig toen ik haar leerde kennen.’ 

‘Echt? Dat doet deugd om te horen, want ik was bijna mijn geloof in de liefde verloren…’

Eenendertig jaar. Er zijn zoveel talentrijke en eenzame vrouwen van die leeftijd die net als de improvisatieacteurs op een kruispunt staan en soms zijwegen inslaan die naar niets leiden en soms een zijweg inslaan waardoor ze drieëndertig jaar later kunnen zeggen dat het onnodig is om na een glasheldere uitleg te vragen of ze snappen wat je net hebt verteld.

‘

52 weken: 17 / Een zomervakantie in Zuid-Engeland in tien tot vijftien beelden.

52 weken: 16 / Opkomst en ondergang van de Jeep Renegade

Al tijdens het buiten rijden van Bexhill merkte ik dat er iets loos was met onze wagen. We hadden net het wonderlijke De La Warr Pavilion bezocht – een artistiek centrum aan het strand in een modernistisch gebouw uit 1935 – en we verkeerden in een ontspannen vakantiestemming. Ondanks de aanhoudende motregen van de afgelopen dagen was onze liefde voor Engeland alleen maar groter geworden. De sfeer van vervallen grandeur; de in de dagelijkse omgang attente en prettige ironie van de Engelsen; en bovenal: het fantastische eten. Daar waar je in culinaire ontwikkelingslanden als Italië en Frankrijk al blij bent met een middelmatige maaltijd, is elke hap in Engeland een waar feest. Maar ik wijk af.

De Jeep had nauwelijks nog kracht. Er begon een oranje licht te branden met de boodschap dat we de motor dringend moesten laten controleren. Niet langer talmen! Terwijl we daar beiden zo in uitblinken.

‘Het is maar een oranje licht. We mogen dus nog verder rijden. Ik stel voor dat we alsnog proberen in Torquay te geraken om daar dan naar een Jeepgarage te zoeken. Het is slechts 385 km ver.’

Jolanda vond het een uitstekend idee. Ze verheugde zich om in de spa van het hotel de vakantiestress van zich af te laten glijden en wilde niet te veel rondhangen in garages in buitenwijken waar de keuze aan vegetarische gerechten eerder beperkt is.

Wij mochten het dan een uitstekend plan vinden, de wagen was het daar duidelijk niet mee eens. De motor sputterde en verloor na elke afgelegde kilometer aan kracht. Op de autobaan moest ik hoe langer hoe sneller schakelen – tot ik zelfs al bij 65km per uur in de zesde versnelling zat. Amechtig kreunde de Jeep verder. Plots gaf de koppeling niet meer thuis. Ik trapte volledig in het ijle en schoot in paniek. Jolanda merkte mijn zenuwachtig gedoe op en vroeg, terwijl ik naar een vluchtstrook zocht, naar een technisch goed onderbouwde update van onze huidige situatie. Zijn het de remmen? Is er iets met de koelvloeistof? Haperen de ruitenwissers?

Er wás gelukkig een vluchtstrook. Daar kwamen we even op adem, terwijl de Britten en andere Formule 1-fanaten ons rakelings voorbijraasden. Maar het was duidelijk: hier konden we de rest van de vakantie niet blijven kamperen. In de verte zag ik knipperende auto’s de autobaan verlaten en ik hoopte dat onze Jeep – na acht jaar en 233.000 km trouwe dienst – nog twee kilometer verder zou willen rijden. Weg van het langs scherend gevaar. Het lukte. Net. Twee kilometer verder in een rustige straat naast het stadion van de Premier League club Brighton & Hove parkeerden we de Jeep die er definitief de brui aan gaf en herdachten onze strategie. De hoop om ‘s avonds in een spa in Torquay lichtjes verveeld de tijd te verwijlen verdween.

De motregen was ondertussen een moessonregen geworden. Jolanda was echter zo verstandig geweest om een extra verzekering voor pech onderweg in het buitenland af te sluiten bij Touring. Terwijl ik met een AI-medewerker van Europe Assistance aan het discussiëren was, kreeg zij een heuse dame – een mens van vlees en bloed met inlevingsvermogen en een afbetalingsplan – aan de lijn. De vrouw had zo’n warme, zwoele stem dat ik hoopte er de rest van de vakantie naar te mogen luisteren. Wat eerst een dieptepunt leek, zou het hoogtepunt van de reis worden. Had ik maar elke dag autopech…

Ze klonk niet alleen professioneel, ze was het ook. Er werden mannen die alles van joint-de-culasse-problemen wisten gecontacteerd en er werd een hotel in Brighton geboekt.

Jolanda had er vertrouwen in dat alles goed zou komen en las verder in Yesteryear van Caro Claire Burke. Ondertussen nam ik foto’s van regendruppels.

Vrienden van Jolanda – echte mannen die al op hun veertiende aan brommers sleutelden en beter dan ik gewapend zijn voor het leven in de 21ste eeuw – stuurden hoopgevende berichten als: ‘Jullie wagen is pas nieuw en de koppeling is al naar de klote! Koop dan gelijk maar een automaat.’

Haar broer schreef: ‘Ik hoor ons ma in de hemel zeggen: “Er gaat toch niets boven Roosendaal.”’

Uit de mist dook een man in een oranje werkplunje met een takelwagen op en die bevestigde dat the clutch naar de verdoemenis was.

De Jeep Renegade werd getakeld en verdween tijdelijk of voorgoed uit ons leven. De dame met de hemelse stem regelde een vervangwagen en een chauffeur om ons de volgende ochtend tot bij een verhuurbedrijf te brengen. Alle zorgen verdwenen. De reis kon beginnen. Maar beter dan die zes doorregende uren wachten in de schaduw van het stadion van Brighton & Hove op de komst van de man die onze laatste hoop zou ontnemen gaat het allicht niet worden.

52 weken: 15 / Anglofiel

Een verstrooide Anglofiel in Zuid-Engeland.

52 weken: 14/ Fragmenten 1

(Een week in losse fragmenten)

‘Alleen dichters werken, andere personen hebben bezigheden.’

Jan Greshoff

Door de band ga ik met de fiets of de trein naar de bibliotheek, maar vorige week nam ik drie keer de auto en drie keer werd ik op hetzelfde punt geflitst in een straat die juist uitnodigt om zachtjes het gaspedaal dieper in te duwen omdat de oprit naar de autobaan wenkt en er nergens zwakke weggebruikers te bespeuren vallen. Zo kwam het dat er deze week drie dagen na elkaar bij thuiskomst een brief van de politie op mij lag te wachten met de aanmaning om zo spoedig mogelijk 68,67 euro te betalen. Een officieel geijkte camera had namelijk vastgesteld dat mijn gecorrigeerde snelheid 51 km/u was, daar waar je maar 50 km/u mag rijden. Er wordt veel geklaagd over de teloorgang van de verloren kunst van het brievenschrijven. Maar de politie en ik: wij schrijven elkaar bijna elke dag. 

Een vriend van ons is muzikant en hij heeft in zijn leven nog maar drie boeken uitgelezen, waaronder De kip die over de soep vloog van Frans Pointl en De ongelooflijke slechtheid van het Opperwezen van Karel van het Reve. Telkens blijkt pagina tachtig de ultieme struikelblok te zijn. Tot daar schiet het allemaal prima op, maar plots verwatert zijn interesse. Momenteel is hij in drie boeken tegelijkertijd bezig en in alledrie nadert hij pagina tachtig. Sedert zijn bekentenis zegt Jolanda als ze in een boek verdiept is en ik haar vraag of het een beetje opschiet: ‘Ik zit aan de pagina van Jeroen!’

Dochter Zoé en haar vriend Marnix reisden twee weken in een witte bestelbus met een Belgische nummerplaat doorheen Zuid-Engeland. Toen ze op de parking van een supermarkt stonden vroegen drie twaalfjarige jongens gebiologeerd of ze uit België kwamen. Nadat Zoé had bevestigd dat ze inderdaad ‘Yes, from Belgium’ waren, deinsden de kinderen achteruit, verscholen zich achter de winkelkarren, speelden alsof ze doodsangsten uitstonden en riepen smekend: ‘Please, please don’t kidnap us…’

Onder de bibliotheekbezoekers kan er maar één de allergrootste dandy zijn. Bij ons is dat een Mechelse dichter en voormalig radiomaker die zo plechtig schrijdt dat onze bib de allures van een catwalk krijgt. Maar het was al enige tijd geleden dat hij ons nog eens met een bezoek had vereerd. Tot hij op een dinsdag in augustus onaangekondigd uit de hemel neerdaalde en nadat we, ten teken van begroeting, diep voor elkaar hadden gebogen riep ik hem ter verantwoording. Waarom had hij al die tijd nagelaten in onze eenvoudige kloostergangen zijn verheven licht te laten schijnen? ‘Dat komt, Jo, omdat ik een boek aan het schrijven ben dat alle andere boeken overbodig zal maken. Op de Bijbel, de Koran en de seksbijbel van Goedele Liekens na.’

Na haar knieoperatie is Jolanda aan het revalideren. Wekelijks gaat ze naar Move to Cure – een praktijk waar professionele kinesisten gekwetste Belgische atleten proberen op te lappen en klaar te stomen voor steeds maar eclatantere mondiale successen. Kortom: ze wordt er omringd door de fine fleur van de Belgische sportwereld – zo is Romelu Lukaku er bijvoorbeeld de dj van dienst. Achter haar voelde ze plots de schaduw van iemands aanwezigheid. Ze draaide zich om. Het was Eddy Merckx. Moeizaam strompelde de vijfvoudige Tour de France-winnaar voort. Iedereen keek lichtjes bedroefd naar de grootste Belgische atleet aller tijden in het besef dat de Godenzoon van de zomer van 1969 nauwelijks nog kon stappen. Het was triest. Tot hij op zijn fiets kroop. Jolanda zei: ‘Zoiets moois als Eddy Merckx op een fiets heb ik nog maar zelden gezien. Ze waren één. Zijn bewegingen waren zo vloeiend, zo elegant. Het ging allemaal zo moeiteloos. Het leek alsof man en fiets voor elkaar gemaakt waren.’

Mix Tape is een hartverwarmende Britse miniserie waarin de muziek van de jaren tachtig een belangrijke bijrol speelt. Het verhaal is eenvoudig. Twee jonge mensen worden verliefd, verliezen elkaar door complexe omstandigheden uit het oog en komen elkaar na meer dan drie decennia terug op het spoor. Wat doet het met iemand om een oude jeugdliefde opnieuw te zien en te herontdekken? Prachtige reeks waar Jolanda en ik twee avonden intens van hebben genoten. Na afloop vroegen we ons af wie we uit ons verleden opnieuw zouden willen ontmoeten – al was het maar voor de duur van een regenachtige middag. Bij mij is dat Alison (toevallig ook de naam van het hoofdpersonage uit de reeks). Ze was een Engels meisje met krullen, een geweldig gevoel voor humor en een beschaafde Engelse uitspraak waarbij vergeleken zelfs die van Stephen Fry proletarisch klinkt. Ik was vijftien en zij veertien. We leerden elkaar kennen op een skivakantie in Tignes. Het duurde maar een week, maar ik was zo intens verliefd dat de maanden nadien Alison van Elvis Costello op constant repeat in mijn hoofd zat. Ergens ben ik benieuwd naar hoe haar verdere leven is verlopen. Of is het beter dat ze voor altijd in mijn verbeelding verankerd blijft als dat coole veertienjarige meisje dat zo grappig was dat de zwaartekracht geen vat op haar kreeg? En al zeker niet als ze skiede.

In de hoop dat Marc Didden zijn brede schouders onder het Marc Mijlemans-boek zou zetten – de legendarische rockjournalist met begenadigde pen die te jong stierf en op muziekliefhebbende lezers van mijn generatie een onuitwisbare indruk maakte -, had ik met hem afgesproken in Café Laboureur. Onder het genot van waanzinnig lekkere garnaalkroketten diste Marc de ene na de andere smakelijke anekdote op. Wat hij niet wist is dat deze week het boek Barakstad met het verzameld werk van J.M.H. Berckmans uitkomt. Als eerbetoon aan de grote schrijver van de zelfkant van het leven had ik een kleine expo in de bibliotheek in elkaar gestoken. Daarbij had ik zorgvuldig naar goede citaten gezocht en ik vroeg Marc of ik mijn selectie aan hem mocht voorlezen. Hij luisterde aandachtig en ademloos en verzuchtte na afloop: ‘Wat kon die man schrijven.’

‘Het is genoeg geweest. Sommige willen verdwijnen in de inktzwarte nacht en sommigen willen het daglicht nog zien. Sommigen willen de zon en sommigen willen de maan en sommigen willen helemaal niets. Sommigen willen sterven als het wintert in Bidonville en sommigen willen sterven nu het zomert in Barakstad. Het maakt niet uit. Dood is dood. Kapot is kapot. En gedaan is gedaan. Jaja. Dat zal wel.’

J.M.H. Berckmans – Het zomert in Barakstad

52 weken: 13 / Ik ben een sukkel

Het blijft voor mij een mysterie waarom de Nederlandse singer-songwriter Lucky Fonz III in Vlaanderen enkel bij een handvol fijnproevers bekend is. Tijdens het eerste optreden dat ik ooit van hem zag, in de club van de Ancienne Belgique, viel al vanaf het eerste nummer zijn podium-uitstraling op. Lucky kan een zaal in de ban houden. Tijdens de ingegoten liedjes bleef het publiek muisstil, terwijl zelfs de introverten zijn uitgelaten songs luidkeels meebrulden. Zijn lichtjes bevreemdend, poëtisch gevoel voor humor maakten dat zijn bindteksten een zeldzame spankracht hadden en tilden zijn muziek naar een nog hoger niveau. Na afloop van het optreden kocht ik het t-shirt met de titel van een van zijn songs die perfect het idee dat ik vaak over mezelf heb weergeeft: Ik ben een sukkel.  Maandenlang droeg ik het met gepaste trots, tot de letters begon af te bladderen. 

Jaarlijks organiseren Jolanda en ik een huiskameroptreden. Als we ergens een voorstelling zien die ons op de een of andere manier raakt dan klasseren we de zanger of de groep in een achterkamer van ons geheugen tot het juiste moment is aangebroken. Natuurlijk moet het financieel haalbaar blijven. Zo zag ik ooit een schitterend optreden van Nick Cave in De Roma – en Nick zou het ongetwijfeld goed doen bij ons in de huiskamer – maar toch heb ik het nagelaten om zijn management te contacteren. Bij andere artiesten was het onmiddellijk duidelijk: die zijn geweldig en moeten naar ons thuis komen want we willen onze vrienden overtuigen van hun talent. Noodzakelijk Kwaad, Chantal Acda, Helloune, S.W.A.N., Lieven Tavernier, Vitalski, Johan Petit,… Stuk voor stuk schonken ze ons onvergetelijke uren. 

Lucky Fonz III voor een huiskamerconcert strikken was dan ook al enkele jaren een verre droom van mij. Tot ik in de bibliotheek van Mechelen – waar ik werk – een man in de platenbakken zag snuisteren die verdacht hard op Jan De Smet leek. Dat hoefde niet te verbazen want het was Jan De Smet, de in Vlaanderen roemrijke voormalige frontman van De Nieuwe Snaar – een groep wiens repertoire tot het culturele erfgoed van alle oudere jongeren onder ons behoort. 

‘U bent toch Jan De Smet? En u bent toch ook een fan van Lucky Fonz III, want ik zie u op al zijn optredens. Zou het geen geweldig idee zijn om hem voor een concert naar de bibliotheek van Mechelen te halen?’

Er werden voorstellen en tegenvoorstellen gelanceerd tot we een compromis vonden. Achter de schermen goochelden Mechelse culturele beleidsmakers met agenda’s tot de juiste niche was gevonden om het dubbeloptreden van Lucky Fonz III en Jan De Smet in te passen. Het is namelijk zo dat Mechelen Feest tijdens de maanden juli en augustus, onder de overkoepelende naam Predikheerlijke zomer, tal van concerten in de binnentuin van het Predikheren organiseert. 

Het werd een donderdagavond in augustus die ik niet licht zal vergeten. Het binnenplein van de bibliotheek bood onder de bladeren van de reusachtige valse christusdoornboom een feeërieke aanblik en versterkte de indruk dat Mechelen aan de Middellandse zee lag. Voor de duur van een avond beeldde ik me in dat het zeventiende eeuwse barok Predikherenklooster onze huiskamer was.

Vooraf had ik tijdens mijn verkoopspraatje aan onze manager beloofd minstens dertig tickets te kunnen slijten, maar uiteindelijk was de voorstelling zo goed als uitverkocht. Het handvol verwachte Vlaamse Lucky Fonz III-fans – die je op al zijn concerten ziet – tekende present, net als een honderdtal nieuwsgierigen. Zelfs de legendarische dichter en immer voortreffelijke geklede dandy Serge van Duijnhoven kwam helemaal uit Nederland afgezakt, want hij wilde onder geen beding dit optreden missen. Mooi was dat tijdens het avondmaal Lucky Fonz vertelde dat hij op school poëzie moest lezen en dat Serge van Duijnhoven de eerste dichter was die hem werkelijk aansprak en iets bij hem losmaakte. Tijdens die maaltijd bleek ook hoe voorkomend en open van geest hij was en het toeval wil dat we beiden hetzelfde boek, De eeuwige jachtvelden van de Groningse cultschrijver Nanne Tepper, aan het lezen waren. 

Er moest me iets van het hart. Ik zei hem dat zijn nummer Zeilmeisje veel voor mij betekent en dan vooral vanwege die ene zin: ‘Ik wou dat ik wat vrijer was / zo vrij als Laura Dekker was’ – en dat het verlangen om me vrij te voelen, samen met het besef dat het er allicht nooit van zal komen, met het verglijden van de tijd enkel is toegenomen. 

Hoewel Lucky Fonz III eerder op de-bovenste-beste-buurman-die-al-veel-te-lang-zijn-haar-niet-heeft-gekamd lijkt dan op een Griekse adonis waren mijn vrouwelijke collega’s meteen gecharmeerd door zijn jongensachtige en ontwapenende uitstraling. Ze kregen zelfs bijna spijt dat ze naar de fitness moesten gaan.

Het publiek stroomde toe. Ik herkende tal van gezichten, niet in de laatste plaats omdat de helft onder hen vrienden waren. 

Charisma. Het blijft iets vreemd. Hoe komt het dat sommigen het hebben en anderen niet? Al vanaf het eerste nummer dat Lucky Fonz zong – Pluto, meteen ook zijn enige nostalgische song -, voorvoelde ik dat hij er nieuwe fans zou gaan bijwinnen. Er hing magie in de lucht. Met zo goed als niets – geen danseressen, geen lichtshow, geen rookmachines of acrobaten, zelfs geen slogans die de mensheid aanspoort vaart te maken met het uit de wereld bannen van onrecht – begeesterde hij het publiek. Het was ontroerend om te zien hoe aandachtig de zeventiger Jan De Smet naar de veertiger Lucky luisterde. Want het moet gezegd: de chemie tussen beide heren werkte. Afwisselend speelden ze nummers uit hun rijke oeuvres en af en toe zongen ze samen een duet, zoals Oorlogsgeleerden, de Bob Dylan-song Masters of War, maar dan in de-het-origineel-nog overtreffende-versie van Roland en Wannes Van de Velde met die geweldige slotzin vol beheerste woede waar ik telkens kippenvel van krijg: En ik schrijf op uw graven ‘gevaarlijken hond’.

Uiteraard waren er tal van hoogtepunten zoals een stomende versie van Seks is leuk, die liet zien en vooral horen dat er onder zijn verwaaid uiterlijk veel passie schuilgaat, en een verstilde cover van Winterdorp van Drs.P. waarin de stokoude Zwitserse taalvirtuoos het klaarspeelt om met een paar woorden een verstilde wereld vol tristesse te schilderen. Uit de hoek achteraan, waar mijn meest kritische vrienden hadden postgevat, klonk het applaus hoe langer hoe enthousiaster. Met het vorderen van de avond hoefden zij zich zelfs niet meer achter ironie te verschuilen. 

Wat me oprecht blij maakte waren de talrijke lovende reacties die ik na afloop kreeg. Voor veel aanwezigen was er alweer een nieuwe wereld opengegaan. Op voorhand had ik ergens geschreven: ‘Two Lucky Fonz III fans can’t be wrong.’ Na die donderdag in augustus kan ik echter met evenveel overtuiging schrijven :’One hundred Lucky Fonz III fans can’t be wrong.’

Ook al liet hij het dan na om Zeilmeisje te spelen. En voel ik me nog altijd niet zo vrij als Laura Dekker.

52 weken / 12: Drieëndertig jaar

Het beloofde een magische avond te worden. Het openluchttheater van het Rivierenhof was aardig volgelopen voor het concert van John Grant en Richard Hawley die samen de songs van countrylegende Patsy Cline gingen spelen en het publiek bestond hoofdzakelijk uit meerwaardeluisteraars van middelbare leeftijd die met het klimmen der jaren hadden geleerd om waarderend over havermelk te spreken en tijdens de wintermaanden in vakantiebrochures over Kirgizië te bladerden. In de tribune herkenden we tal van vrienden en kennissen en er werd dan ook druk over en weer gezwaaid. 

‘Heb je zin om mee te gaan?’, vroeg ik de week voordien aan Jolanda. ‘Van John Grant hou ik niet zo, maar Richard Hawley is fantastisch. De beide heren gaan afwisselend nummers van Patsy Cline zingen.’

Na enkele mindere concertervaringen wilde ze zich niet meer laten verrassen, maar al na het beluisteren van een paar liedjes was ze gevallen voor de warme bariton van Richard Hawley en ik reserveerde twee plaatsen. 

Dat ik niet zo hoog opliep met John Grant was een understatement, want tijdens een vorig concert van hem – ongeveer vijftien jaar geleden – was ik al na enkele nummers opgestaan en weggegaan. Misschien was zijn stem ondertussen gerijpt en had ze aan kleur en korzeligheid gewonnen. 

Trouwens: wie zou ooit de nummers van Patsy Cline kunnen verknallen? 

Tijdens de stormachtige eerste nachten van onze relatie bestelde Jolanda elke avond sushi, dronken we op hotelkamers Bacardi Breezers en gingen zo in elkaar op dat we ons niet konden inbeelden dat er buiten ons nog andere mensen bestonden. Om onze liefde te vieren zette Jolanda steevast dezelfde cassette op, die ze overal met zich meezeulde. Het was een verzameling van de meest doorleefde tearjerkers van Patsy Cline. Clines stem zong zo intens over de pijn van gestrande liefdes dat we bijna spijt kregen dat de onze nooit schipbreuk zou lijden. Bestaan er drie perfectere minuten over het verdriet van een gebroken hart dan I Fall To Pieces?

Die avond in het OLT kreeg de begeleidingsroep een warm applaus; Richard Hawley en zijn gitaar werden nog enthousiaster onthaald; en toen als orgelpunt John Grant in een potsierlijk carnavalskostuum op het podium verscheen werd er nog net geen Mexican Wave ingezet. Het publiek was er klaar voor, de Richard Hawley Band speelde met het juiste gevoel de eerste akkoorden van There She Goes en John Grant hield zijn microfoon in aanslag. 

Soms weet je al na drie valse noten: dit wordt niets. 

Het was alsof een lichtjes aangeschoten Noor in een Karaoke bar wilde laten horen hoe doods een middelmatige stem kan klinken. 

Jolanda keek ontzet en fluisterde na twee pijnlijke versies van onvergetelijke klassiekers kurkdroog: ‘Wat Patsy Cline aan de songs toevoegde, haalt John Grant er weer vanaf.’

Wat Grant met de drie perfecte minuten van I Fall To Pieces aanving tartte echt alle verbeelding. De spionkop van den Beerschot zou het bezielder en met meer inlevingsvermogen hebben kunnen zingen. Wat hoopte ik dat Richard Hawley – een man met een van de mooiste baritonstemmen ter wereld – zou opstaan om toch ten minste één nummer van Cline te zingen zoals het hoort. Hij bleef echter stoïcijns op zijn stoel zitten en tokkelde geamuseerd toekijkend op zijn gitaar. Het was alsof Tadej Pogaçar tijdens de beklimming van een zware Alpencol koppig het wiel van Wim Vansevenant wilde houden. Was het mijn verbeelding of bespeurde ik bij de rest van het publiek eveneens het verlangen dat Hawley – al was het maar uit respect voor de schitterende nummers – de micro uit de handen zijn bevriende feestvierder zou grissen om met zijn gouden stem de avond op te tillen naar een niveau dat recht deed aan de grote zangeres uit Winchester, Virginia.

Gelukkig konden de opmerkingen van Jolanda de muzikale pijn wat verzachtten.

‘Ik ben zo benieuwd how he is gonna screw up this next song.’

‘Je hoort gewoon aan zijn stem dat hij niet weet hoe het is om als jonge vrouw liefdesverdriet te hebben.’

Zo werd een avond vol tragische levensliederen alsnog komisch en nadat we eenmaal hadden besloten om er een campy eerbetoon in te zien werd het bijna draaglijk. 

Het gebeurde allemaal in de week dat we drieëndertig jaar samen waren en om dat te vieren – en de herinnering aan de versies van John Grant te verdringen – luisterde ik de afgelopen dagen opnieuw regelmatig naar Patsy Cline en overdacht dat de voorbije decennia redelijk rimpelloos zijn verlopen. Natuurlijk waren er periodes dat we onverschillig en in stilte naast elkaar leefden. Of dat Jolanda een afwerend gebaar maakte telkens ik mijn hand op haar bovenbeen wilde leggen. Soms kreeg ik ook een hekel aan mezelf als ik weer eens de rol van nuchtere boekhouder moest spelen in een poging haar wilde plannen in te dammen en in lijn te brengen met de realiteit. Maar bijna altijd waren de jaren samen een feest – dankzij Jolanda’s alle kanten uitschietende verbeelding en haar onvoorspelbaarheid en haar verlangen om alles uit dat ene leven dat ons vergund is te halen.

De ochtend nadat we ons drieëndertig jaar samenzijn hadden gevierd, keek ik haar aan de ontbijttafel aan en besefte dat ze gezegend is met een uitstraling en een koppigheid die maakt dat ze nooit een protagoniste in een song van Patsy Cline zal worden.

En dat zat er al vroeg in.

Ze was twee jaar en had net haar eerste moeilijke woord geleerd.

‘Jolan’, sprak haar moeder, ‘Vertel eens aan oma wat je bent.’

‘Ik ben eisewijs.’

You tell me to find someone else to love
Someone who love me too (love me too)
The way you used to do (used to do)
But each time I go out with someone new
You walk by and I fall to pieces
You walk by and I fall to pieces

52 weken / 11: Twee dichters

In ons gezelschap stond een bebaarde dichter het hoge woord te voeren en in treffende volzinnen bezong hij zijn liefde voor zijn vrouw.

‘Daarom ben jij een dichter geworden, Andy. Jan kan dat ook: zo gloedvol over zijn geliefde praten terwijl ze naast hem zit. Jullie zijn waarlijk twee poëtische zielen. Jo heb ik daar nog nooit op kunnen betrappen…’ vatte mijn vrouw de ontbijtbrunch bondig samen.

‘Oh, maar als je er niet bij bent, houdt hij niet over je op hoor. Tot vervelens toe. Vandaar dat ik zelden of nooit nog met hem iets ga drinken.’

De vraag of ik nu wel of niet romantisch ben bleef door mijn hoofd spoken en ik dacht aan al die keren dat ik als tiener en jonge twintiger hevig verliefd was geworden. Enkele uren lang verzonk ik in gemeimer over het verleden. 

Laura 

In de zomer van 1984 was ik met mijn zus op taalkamp in Toulon en terwijl haar huidige Italiaanse vriend Andrea – de kroonprins van Bergamo – verliefd op haar werd (jawel, toen al), sloot ik vriendschap met enkele studenten uit mijn klas, zoals Alexander – een boomlange jonge Nederlandse jurist met een Brits gevoel voor humor -, een Deense met rosse krullen en vooral met Laura, een zeventienjarig meisje uit Baltimore. Uitzonderlijk knap was ze niet, maar ze had een open gezicht en een klaterende lach die je zou doen vergeten dat Edgar Allen Poe eveneens uit Baltimore kwam en er inspiratie opdeed voor zijn donkerste verhalen. Maar ze was vooral bijzonder geestig en ondanks het feit dat ik me tegen het gevoel van opkomende verliefdheid probeerde te verzetten, verbaasde het me niet dat ik als een blok voor haar viel.

In de ochtend kregen we les, ’s namiddags gingen we naar het strand en ’s avonds bespraken we op studentenkamers de stand van de wereld en de tussenstand van het klassement in de Tour de France. Toen al probeerde ik vrouwen die mijn hart sneller lieten kloppen te overtuigen van de schoonheid van de wielersport. Urenlang doceerde ik Laura, die niet begrijpend naar het televisiescherm zat te staren, over de geschiedenis van de Tour de France, tot ik haar op een dag meenam op een fietstocht en ze me er al tijdens de eerste beklimming genadeloos afreed. 

Lag de aantrekkingskracht van de verliefdheid deels in de eindigheid ervan? Er was simpelweg geen tijd om je aan elkaar te ergeren. Er waren alleen ledige uren op een strand om elkaar te idealiseren en een leven in Baltimore bij elkaar te fantaseren. 

De pijn na het afscheid herinner ik me nog scherp. Ik reisde verder naar de Provence waar ik de rest van de zomervakantie doorbracht. De eerste nacht had ik een hevige, bijna tastbare droom over Laura en ik weet nog hoe gelukkig die me maakte. Zou langs deze omweg, via dromen, onze liefde kunnen standhouden?

Het was de tijd dat Risk een populair gezelschapspel was en tijdens de zomer van 1984 negeerde ik al mijn opdrachten. Het enige wat me interesseerde was om zo snel mogelijk de Oostkust van Amerika te veroveren en deze heilige plek zo lang mogelijk te verdedigen. Alle legers die Baltimore probeerden in te nemen schoot ik genadeloos aan flarden.

Maar met de tijd vervaagden ook de dromen over Laura en verzachtte het verdriet omwille van het gemis. Ze vervelde tot een dierbare herinnering. Wat rest zijn een handvol foto’s van onze middagen op het strand in Toulon en telkens als ik door het album met vergeelde kiekjes blader voel ik me weer achttien jaar jong. En elke keer als ik Randy Newman Baltimore hoor zingen, denk ik: Wat is er van Laura geworden? Is ze gelukkig? Heeft ze een man, kinderen, kleinkinderen? Wist ze haar sprankelende uitstraling te behouden? En zou ze af en toe nog aan mij denken?

Suzanne

In september 1989 studeerde ik in Leuven af als historicus en diezelfde zomer eindigde een relatie van vier jaar met, volgens kaartende kenners, het ‘mooiste meisje van geschiedenis’. Omdat ik me te jong voelde om aan het echte leven te beginnen en bovendien geen idee had wat ik moest gaan doen en vooral probeerde om die zalige tijd in het niemandsland tussen je studentenperiode en het opnemen van maatschappelijke verantwoordelijkheid zo lang mogelijk te rekken, ging ik een jaar in Dijon studeren en beleefde er een van de boeiendste en gelukkigste jaren uit mijn leven. Bovendien was ik vastbesloten om opnieuw verliefd te worden. 

Dat trof want in mijn klas zat een verbluffend mooi meisje: Suzanne W. Gitzwarte haren die in een bevallige carré waren geknipt; ogen om uren bij weg te dromen; en haar prachtige verschijning paarde ze aan een serene houding en een elegante uitstraling. Ze was ook, maar dat zag ik pas toen mijn verliefdheid wat was weggeëbd, een beetje saai. Het moet de laatste keer geweest zijn dat ik louter omwille van iemands uiterlijk verliefd ben geworden. Maar dat maakte vooralsnog niet uit, want opnieuw had ik – zonder dat we al veel diepgaande gesprekken hadden gevoerd – de Ware Liefde gevonden. Opnieuw was het een Amerikaanse. Ze kwam uit Salt Lake City en was mormoons. Wat me eerst fascineerde bleek echter algauw een onoverbrugbare kloof te zijn, want haar toekomstige man moest en zou een mormoon zijn. Hoezeer ik ook toenaderingspogingen deed, ze bleef me beleefd op afstand houden. Regelmatig bezochten we samen musea of gingen iets drinken maar de glimp van hoop die ik soms opving, begroef ze terstond. Bij de minste aarzeling begon ze meteen over de centrale plaats die het ware geloof in haar leven innam.

In een grenzeloos optimistische bui ging ik daarom op een dag met haar naar een mormoonse eredienst, want wie weet zat er diep in mij wel een beloftevol toekomstig lid verscholen van De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen. Zelden heb ik me een grotere charlatan gevoeld dan die zondagochtend. Tijdens het voortdurend opstaan en weer gaan zitten en het devoot de handen vouwen terwijl iedereen rond mij zat te bidden, besloot ik om me nooit meer anders voor te doen dan de persoon die ik in wezen ben. 

Isra

Dat jaar in Dijon volgde ik het vak filmgeschiedenis en in die klas zat een Arabisch meisje dat in Jordanië was opgegroeid. Ze was van Palestijnse afkomst en haar grootouders waren in 1948 uit Israël verdreven en zoals zoveel lotgenoten naar Jordanië gevlucht. Vaak betrapte ik haar tijdens de les terwijl ze me steels zat te bekijken. Tijdens de pauzes zocht ze toenadering en knoopte gesprekken aan met dezelfde schuchterheid die ik bij mezelf herkende als ik weer eens voor iemand was gevallen. Isra had eigenlijk alles: ze was aantrekkelijk, beschaafd, grappig, intelligent. En toch sloeg bij mij de vonk net niet over, hoezeer ik mezelf ook aanmoedigde om de liefde een kans te geven.

Er is zoveel dat vervaagt, maar toch herinner ik me nog één gesprek dat ik met haar had. 

We zaten op de grond in de gang van de aula en ze vroeg me welk geloof ik aanhing.

‘Ik ben een atheïst. Helaas kan ik niet in het bestaan van een God geloven.’

Er trok een zweem van spijt over haar gezicht. Hier had ze niet op gerekend. Tot de spijt plots opklaarde. 

‘Ach, hoe jammer. Maar aan de andere kant vind ik dat atheïsten vaak intelligente dingen zeggen en het meestal bij het rechte eind hebben.’

(Wordt sporadisch vervolgd)

52 weken / 10: De dame in het geel

‘Life is short and the Tour de France long.’

Giles Smith